Polska pomoc

Tradycyjne opowieści z Gwatemali i Nikaragui do czytania i słuchania!

W ramach projektu zatytułowanego „Centrum Edukacji Globalnej w Poznaniu” realizowanego w 2012 roku przez Stowarzyszenie „Jeden Świat” odbyła się seria warsztatów edukacji globalnej, podczas których wykorzystano ludowe bajki i legendy z Gwatemali oraz Nikaragui. Adresowane był one zarówno do dzieci jak do nauczycieli i osób pracujących z dziećmi i młodzieżą.

Tradycyjne opowieści funkcjonowały w nich jako scenariusze zajęć edukacyjnych przeznaczone dla różnych grup wiekowych. Fabuła bajek i legend posłużyła za pretekst do opowieści o współczesnym świecie – o problemach różnorodności kulturowej, o koncepcji zrównoważonego rozwoju, o globalnych powiązaniach i współzależnościach, o odpowiedzialności za wykorzystanie zasobów naturalnych. Uczynienie ludowych opowieści punktem wyjścia dla rozważań o świecie i wartościach miało na celu jak największe zaangażowanie uczestników, wywołanie w nich osobistych przeżyć i refleksji i jak najpełniejsze zrozumienie tematyki globalnej. Podczas warsztatów „Opowiadanie świata” nauczyciele i pedagodzy poznawali możliwości wykorzystania bajek i legend z innych kultur w pracy dydaktycznej i wychowawczej.

Opowieści zostały zebrane, przetłumaczone i opracowane przez wolontariuszy poznańskiego Stowarzyszenia "Jeden Świat", którzy w 2010 roku wyjechali do Gwatemali i Nikaragui ramach programu Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP Wolontariat Polska Pomoc.

Dlaczego Księżyc nie widzi na jedno oko

Gwatemalska bajka „Dlaczego Księżyc nie widzi na jedno oko” opowiada historię Matki Księżyc, jej syna Ahau i jego zazdrosnych braci. Ahau był najmłodszym spośród dzieci Matki Księżyc i wyróżniał się wśród nich wyjątkowym darem. Wszystko co robił, wychodziło mu wspaniale, a do tego był cierpliwy i życzliwy wobec swego rodzeństwa, które nieustannie dokuczało mu z zazdrości. Pewnego dnia bracia postanowili urządzić święto. Ahau znowu się wyróżniał: miał na sobie wspaniałe przebranie z wielobarwnych piór, a głowę zdobiło mu poroże. Rodzeństwo zachwyciło się jego strojem i zapragnęło zdobyć podobne przebranie. Ahua wskazał więc wysoką sosnę w górach, na której zawieszone były stroje. Bracia wspięli się na drzewo, a to zaczęło rosnąć tak, że oddalali się od ziemi, a pod nimi ukazało się jezioro. Gdy Matka Księżyc odnalazła swych synów uwięzionych na drzewie, jeden z nich rzucił w nią gałęzią i wybił jedno oko, a wtedy rozzłoszczony Ahau wypowiedział przekleństwo, które zamieniło braci w małpy.

Posłuchaj

Poczytaj

lista legend

Legenda o kwezalu

Gwatemalska „Legenda o kwezalu” opowiada historię małego Kuka, boskiego syna zamienionego w kwezala. Kuk uprosił bogów, by pozwolili mu zamieszkać na Ziemi. Gdy znalazł się wśród ziemskich stworzeń, okazał się najpiękniejszy, a ptaki i zwierzęta okazywały mu przyjaźń i podziw. Kuk coraz bardziej zakochiwał się w sobie. Gdy dowiedział się, że bogowie chcą stworzyć ludzi, wpadł we wściekłość, bo nie chciał, by na Ziemi pojawił się ktoś nowy. Kuk nie chciał rozmawiać ze swoimi dziadkami, którzy zeszli na Ziemię, by przywołać go do porządku. Wówczas bogowie postanowili go ukarać za próżność i nieposłuszeństwo, zamieniając w kwezala, najpiękniejszego ptaka na Ziemi.

Posłuchaj

Poczytaj

lista legend

Zakochany koliber

Gwatemalska opowieść „Zakochany koliber” mówi o miłości pięknej Pilarsity i młodzieńca, który przylatuje do dziewczyny pod postacią kolibra. Pilarsita jest młodą tkaczką o pięknej twarzy. Pewnego dnia zakochuje się z wzajemnością w pewnym młodzieńcu, lecz jej ojciec zabrania młodym spotkań. Po jakimś czasie Pilarsitę odwiedza koliber, który zamienia się w ukochanego dziewczyny. Młodzi znów się spotykają, ale ojciec odkrywa ich tajemnicę. Pewnego dnia młodzieniec mocniej ściska rękę dziewczyny, a wtedy ona także zamienia się w kolibra i odlatuje wraz z nim.

Posłuchaj

Poczytaj

lista legend

Zima i lato

Nikaraguańska bajka „Zima i lato” opowiada historię sporu między Zimą – Królową Deszczu a Latem – Królem Suszy o władanie na Ziemi. Początkowo władza należała do Zimy, ale wiele stworzeń było niezadowolonych z jej rządów i błagały ją, by pogodziła się z Latem. Pory roku długo się spierały, zanim doszły do porozumienia. Odtąd Zima i Lato miały rządzić Ziemią razem: gdy jedno odpoczywa, drugie pracuje.

Posłuchaj

Poczytaj

lista legend

Zemsta biednego brata

„Zemsta biednego brata” to nikaraguańska opowieść o dwóch braciach, bogatym i biednym, których los zupełnie się odmienia. Biedny brat często prosi bogatego o pomoc. Jednak pewnego dnia bogacz nie chce użyczyć bratu nawet ziarenka ryżu. Wówczas biedny brat poprzysięga zemstę. Wynosi się ze wsi w poszukiwaniu lepszego bytu i znajduje kawałek urodzajnej ziemi. Pisze do brata list, w którym powiadamia go, że nie używa dwa razy tego samego nakrycia – zmienia obrus i talerze po każdym posiłku. Bogaty brat jest zaciekawiony, odczuwa zazdrość i postanawia, że on też się wzbogaci. Sprzedaje dobytek i wędruje w poszukiwaniu brata. Gdy go znajduje, okazuje się, że nie wiedzie mu się tak dobrze: nie głoduje już, ale za talerze służą mu liście. Dawny bogacz czuje się oszukany. Gdy wraca do wsi, jego rodzina cierpi głód, a pole kukurydzy jest wyschnięte i puste.

Posłuchaj

Poczytaj

lista legend

Pies i Kakasbal

Nikaraguańska bajka „Pies i Kakasbal” opowiada historię biedaka, jego psa i złego ducha Kaskabala. Biedak często bije psa, więc zwierzę jest smutne i tęskni za prawdziwą przyjaźnią. Widząc nieszczęścia psa, zły duch Kakasbal próbuje namówić go, by opuścił swojego pana, jednak pies odmawia. Kusiciel jest jednak tak natarczywy, że pies godzi się sprzedać mu swoją duszę, gdy Kakasbal da mu tyle kości, ile ma włosów na grzbiecie. Duch liczy włosy na grzbiecie psa sto razy, lecz pies za każdym razem podskakuje przypominając sobie o swoim panu i wierności, jaką do niego czuje. W końcu kusiciel rezygnuje, stwierdzając, że łatwiej jest kupić duszę człowieka niż psa.

Posłuchaj

Poczytaj

lista legend

Tygrys i żółw

Nikaraguańska bajka „Tygrys i żółw” opowiada historię przyjaźni tych zwierząt, która zamieniła się we wzajemną wrogość. Dawno temu żółwie miały czarne skorupy, a tygrysy białą sierść. Żółw poprosił więc tygrysa, by pomalował jego skorupę, bo nie mógł znaleźć przyjaciół. Tygrys spełnił prośbę i ozdobił skorupę żółwia pięknymi wzorami. Wkrótce sam poprosił przyjaciela, by ten pomalował jego sierść. Żółw użył jednak tak pstrokatych kolorów, że tygrysa zaczęły bać się wszystkie zwierzęta. Odtąd żółw musi chować się przed nim w wodzie, a tygrys zaszywa się w górach i lasach.

Poczytaj

lista legend

Władca Wzgórza

Gwatemalska opowieść „Władca Wzgórza” mówi o losach drwala, który ścinał sosny w lesie bez pozwolenia Władcy Wzgórza. Gdy Władca wezwał drwala przed siebie, pokazując mu rany, jakie ten zadał mu uderzając w pnie sosny, drwalowi popłynęły łzy. Łzy drwala okazały się leczyć rany Władcy Wzgórza, więc puścił wolno przestraszonego człowieka, który już nigdy nie ściął żadnej sosny, nakazując to samo swoim synom.

Poczytaj

lista legend

O kukurydzy

„O kukurydzy” to opowieść z Nikaragui, w która mówi o potrzebie szacunku dla tej świętej rośliny. Pewien człowiek wyruszył do wioski, gdzie znajomy obiecał mu pracę. Po drodze wyrzucił ziarna kukurydzy, które za bardzo mu ciążyły. Gdy poszedł ze znajomym sprawdzić jego uprawy, usłyszał, jak rozrzucone ziarenka płaczą niczym kobieta. Znajomy pozbierał je, a jego żona upiekła z nich wyborną tortille. Gdy mężczyzna wrócił do domu, jego rodzina cierpiała głód, a pole kukurydzy było wyschnięte.

Poczytaj

lista legend

Legenda o Tatuanie

Gwatemalska „Legenda o Tatuanie” opowiada historię Migdałowego Mistrza, kapłana-czarodzieja, i niewolonicy Tatuany, którzy dzięki mocy umysłu Mistrza uniknęli śmierci. Pewnego dnia Mistrz zamienił się w drzewo i podzielił swoją duszę na cztery części, a każda z nich powędrowała inną drogą. Mistrz starał się odzyskać kawałek duszy, który poszedł Czarną drogą i trafił w ręce handlarza biżuterią, jednak kupiec nie chciał sprzedać go za całe jezioro szmaragdów. Za kawałek duszy Mistrza kupił piękną niewolnicę, lecz gdy wracał z nią do miasta, burza cisnęła go w przepaść. Mistrza i niewolnicę aresztowano i skazano na śmierć, jednak dzięki mocy swojego umysłu, Czarodziej uwolnił Tatuanę. Dziewczyna odpłynęła na łódce narysowanej na jej barku przez Mistrza, a on sam na powrót zamienił się w drzewo.

Poczytaj

lista legend

Błyskawica i Grzmot

Nikaraguańska bajka „Błyskawica i Grzmot” opowiada historię dwóch gigantów: Grzmota i Błyskawicy, którzy wyrządzali ludziom szkody, dopóki Sihri nie rozprawił się z Grzmotem. Sihri był chorym na świerzb mężczyzną, który dzięki swojemu sprytowi i odwadze schwytał Grzmota i wydał w ręce wielkiego wodza. By pozbyć się Grzmota, Sihri wezwał na pomoc wielkiego Błyskawicę. Gdy dziś grzmi i błyska się, to znak, że Grzmot i Błyskawica znów walczą ze sobą.

Poczytaj

lista legend

Stworzenie świata i człowieka

Opowieść „Stworzenie świata i człowieka” pochodzi z Księgi Wspólnoty - Popol Vuh, świętej księgi narodu Kicze, należącego do cywilizacji Majów i zamieszkującego tereny dzisiejszej Gwatemali. Dowiadujemy się z niej, w jaki sposób bogowie stwarzali świat i jak podejmowali kolejne próby stworzenia człowieka, jak nastąpił wielki potop, który unicestwił człowieka z drewna, jak stworzono człowieka z kukurydzy i jak bogowie przesłonili mu wzrok, by nie widział, tyle, co oni.

Poczytaj

lista legend

w górę

Tagi