Polska pomoc

 

ARTE - centrum wsparcia i integracji przesiedleńców

Z powodu konfliktu na wschodzie Ukrainy do końca 2015 roku z miejsc zamieszkania musiało uciekać ok. 2 milionów ludzi. Ok. 1,2 miliona to byli uchodźcy wewnętrzni. Obwód charkowski przyjął do końca 2015 roku największą liczbę uchodźców i przesiedleńców - ze względu na bliskość administracyjnej granicy z ogarniętym konfliktem zbrojnym Donbasem. Tysiące przybyszów z obwodu donieckiego i ługańskiego to był niemały problem dla mieszkańców Charkowa. Wolontariusze zajmujący się pomocą dla przesiedleńców podkreślali, iż proces integracji z miejscową ludnością nie był łatwy przez brak środków pomocowych, odmienność mentalną, obawy mieszkańców w kontaktach z przybyszami. Jednocześnie jednak ludzie skłonni byli przekazywać zarówno żywność, ubrania i pomoc finansową. W mieście i okolicach działały ośrodki dla uchodźców, np. Romaszka. Zdecydowana większość przesiedleńców do dziś mieszka jednak poza obozami i ośrodkami.

Wśród uchodźców było wielu rencistów, inwalidów oraz matek z małymi dziećmi, które nie były w stanie pracować. Ludzie, którzy nie znali się do tej pory zmuszeni było zamieszkać razem, często bez ogrzewania, wody oraz elementarnych warunków do życia. Niska jakość życia i gwałtowana zmiana fatalnie wpłynęła na psychikę i uniemożliwia integrację.

Dodatkowy problem to przeżyte traumy. Wielu uchodźców wewnętrznych zanim porzuciło swoje miejsca zamieszkania, przez całe miesiące żyło w niewyobrażalnym stresie, bojąc się o swoje życie i zdrowie oraz o najbliższych. Wielu z nich było świadkiem traumatycznych wydarzeń, śmierci, ostrzałów, okaleczeń. Część z nich musiała zmierzyć z objawami PTSD (posttraumatic stress disorder) - zespołem stresu pourazowego.

Sytuacja w miejscu, do którego uciekli nie poprawiała zdrowia psychicznego. Złe samopoczucie potęgowała rozłąka z rodziną, poczucie porzucenia. Dotyczyło to przede wszystkim osób w podeszłym wieku, które w wielu przypadkach zostały same: ich dzieci lub wnuki wyjechały do innych miast bądź za granicę i nie są wstanie im pomagać.

W Charkowie potrzebna była i jest praktycznie każda pomoc. Wiele organizacji, instytucji, czy prywatnych ofiarodawców zapewniało pomoc humanitarną, rzeczową, czy podstawową opiekę medyczną, ale o wiele mniej podmiotów oferowało wsparcie psychologiczne. Z drugiej strony na Ukrainie korzystanie z pomocy psychologicznej uważane było i jest za powód do wstydu, często osoby jej potrzebujące stają się ofiarami stygmatyzacji społecznej.

W tej sytuacji najlepiej sprawdziły się metody, które tej pomocy udzielają nie wprost, jak niesienie pomocy i wsparcie psychologiczne poprzez sztukę (różne rodzaje). Dlatego też w ramach niniejszego projektu w 2016 stworzono centrum wsparcia psychologicznego, w którym zajęcia są prowadzone metodą arteterapii. Centrum ARTE poza funkcją terapeutyczną, odpowiedziało również na kolejny ważny problem - integracji. Część zajęć prowadzona w ARTE miała formułę otwartą, mogli w niej brać udział zarówno przesiedleńcy jak i wszyscy zainteresowani mieszkańcy Charkowa. Przez cały rok 2017 centrum kontynuowało swoją działalność na skalę całego miasta.

ARTE - centrum wsparcia i integracji przesiedleńców

Miejscem realizacji projektu był Charków - miasto, do którego trafiło najwięcej przesiedleńców, a w którym prowadzono znacznie mniej działań z zakresu wsparcia psychologicznego i integracji niż np. w Kijowie. Projekt ARTE - centrum wsparcia i integracji w Charkowie obejmował:

  1. Doposażenie centrum i doszkolenie kadry terapeutycznej (utrwalenie i rozwinięcie ich wiedzy): doposażenie centrum obejmowała działania na Ukrainie, zaś szkolenie doszkalające naszych pracowników odbyło się w maju 2017 w Polsce, w Warszawie
  2. Prowadzenie zajęć terapeutycznych: grupowych i indywidualnych oraz prowadzenie szkoleń i superwizji dla wolontariuszy na terenie Ukrainy: nawiązując do działań rozpoczętych w roku 2016 udzielono pomocy psychologicznej i prowadzono grupy powstałe w roku ubiegłym oraz stworzono nowe
  3. Prowadzenie zajęć integracyjnych na Ukrainie: działania miały za zadanie utrwalić nawiązane już relacje i kontakty, ale jednocześnie wspomóc nawiązywanie nowych 4.Monitorowanie projektu: koordynowanie zdalne działań i wizyty zespołu Fundacji HumanDOC na Ukrainie.

Centrum ARTE było miejscem otwartym, gdzie każdy mógł znaleźć ciekawą formę zajęć. Zajęcia były dostosowane do potrzeb różnych grup wiekowych, choć dominowały zajęcia dla dzieci, młodzieży, seniorów. Centrum było miejscem, w którym przesiedleńcy na moment mogli zapomnieć o problemach, zapomnieć o nieszczęściu, poczuć się zrozumianym, akceptowanym. O pomoc mógł zwrócić się tu każdy, kto kwalifikuje się do udziału w projekcie. Centrum działało 7 dni w tygodniu, od 10.00 do 21.00, tak by z oferowanej pomocy mogli skorzystać również ludzie mający inne zajęcia: szkołę, pracę itp.

Do działań centrum, które rozpoczęły się w roku 2016, dołączono nowe metody pracy z traumą, np. terapię masażem, czy terapię muzyką dla noworodków. Współpraca z ośrodkami zewnętrznymi takimi jak sierocińce, obóz dla osób wewnętrznie przesiedlonych czy szpitale miała bardzo stały i regularny charakter.

ARTE - centrum wsparcia i integracji przesiedleńców

Działania projektowe służyły osiągnięciu następujących rezultatów:

a)       lepszy dostęp do usług społecznych i infrastruktury w zakresie ochrony zdrowia dla osób przesiedlonych wewnętrznie, w szczególności dla osób starszych i dzieci, w tym wsparcie psychologiczne

b)       zwiększenie integracji społecznej osób przesiedlonych wewnętrznie, w tym szczególnie osób starszych i dzieci.

Rezultaty projektu zostały w pełni osiągnięte. W drugim roku działania ARTE wprowadzono nowe metody pracy z IDPs (internally displaced persons) – osobami wewnętrznie przesiedlonymi oraz uaktualniono grupy działające w centrum w stosunku do potrzeb beneficjentów. Dzięki ciągłości działań utworzyły się stałe grupy ludzi zaangażowanych, regularnie pracujących z traumami. Powstałe w wyniku zajęć performance zostały pokazane w kilku miastach Ukrainy, w tym np. na ogólnoukraińskim festiwalu teatralnym w Kijowie. Przedstawienie będące wyrazem i formą pracy z traumą okazało się pełnić podwójną rolę. Pozwoliło aktorom przepracować swoje traumy, ale jednocześnie sprawiło, że nad sobą pracowała cała publiczność. Działania pracowników i podopiecznych ARTE zostały docenione przez władze miasta.

Działania centrum ARTE zostały wpisane na stałe w życie kulturalne miasta. Pracownicy regularnie organizowali zajęcia integracyjne w: szpitalach, sierocińcach, obozie dla uchodźców wewnętrznych, ale również podczas pikników i festynów miejskich. Integracja odbywała się na różnych poziomach wiekowych, ale i międzypokoleniowo. Dotyczyła zarówno relacji IDP – IDP, jak i IDP – mieszkaniec miasta. Instytucje zajmujące się opieką socjalną w Charkowie, zaznaczyły, że działania centrum ARTE znacznie przyspieszyły procesy adaptacyjne jednostek i usprawniły ich organizację życiową i samodzielność.

Realizacja projektu umożliwiła beneficjentom korzystanie z rezultatów projektu po jego zakończeniu bez konieczności uzyskania finansowania zewnętrznego w następującym zakresie: osoby, które systematycznie korzystały z zajęć terapeutycznych, mogą w czasie trwania projektu przepracować swoje problemy i trwale odzyskać równowagę psychiczną; osoby, które będą korzystały z opieki niesystematycznie bądź ad hoc w sytuacjach kryzysowych, mogły uzyskać pomoc, która trwale rozwiąże jedynie część ich problemów; prowadzone przez okres prawie dwóch lat zajęcia integracyjne przyczyniły się do trwałej integracji przesiedleńców z częścią lokalnej społeczności. Taki okres czasu działań jest wystarczył do zintegrowania się, a obecnie beneficjenci mogą już sami zacieśniać integrację (zarówno przesiedleńcy i mieszkańcy Charkowa) bez dodatkowego finansowania, w zależności od swoich potrzeb i chęci, mogą to być zarówno formy zajęć prowadzonych przez wolontariuszy, jak i działania podejmowane na własną rękę w mniejszych grupach (sąsiedzkich, szkolnych itp.).

Zakupiony w ramach projektu sprzęt, jest sprawny i zdatny do dalszego użytku i z końcem roku zostanie przekazany partnerowi projektu, który będzie musiał zagwarantować, jego dalsze użytkowanie na rzecz przesiedleńców w ramach projektu; polscy specjaliści przekazali ukraińskim psychologom swoją wiedzę dot. nowych metod pracy z ludźmi, traum, arteterapii i terapii PTSD. Była to trwała zmiana jakości opieki psychologicznej na Ukrainie. Partner stara się wykorzystać potencjał wiedzy i swojej zasoby osobowe (w tym wolontariuszy) na rzecz kontynuowania wsparcia psychologicznego i integracyjnego, tak jak to robi aktualnie.